Luisterrijk

Luisterrijk is een initiatief van de Muziekbank Overijssel en bestaat uit maandelijkse lezingen met muziekvoorbeelden door en voor enthousiaste muziekliefhebbers.
Nadere informatie: Jan Bijkerk, tel. 053 4765338

De lezingen worden gehouden op zaterdagmiddag 13:30–14:30
in de ‘Pijpenla’ in de Openbare Bibliotheek Enschede, Pijpenstraat 15.
De toegang is vrij.

Verwacht:

15-12-2018   Ed Tervooren   Erich Wolfgang Korngold
19-01-2019   Jasper Slaghuis   Woodstock 50 jaar
16-02-2019   Theo Bruins   Charles Mingus
16-03-2019   Walter Fennis   Opera: geschiedenis, stijlen, structuur
20-04-2019   Hans ten Brummelhuis   Popmuziek in Enschede 1965–1975
18-05-2019   Ben Coelman   Süßer Tod

15 december 2018: Erich Wolfgang Korngold
Ed Tervooren

foto KorngoldU maakt nader kennis met Erich Wolfgang Korngold, van wie op 8 december de spannende opera Die tote Stadt in Enschede in première zal zijn gegaan. De loopbaan van deze componist was fascinerend: van vaardig componerend wonderkind in Wenen via grote opera-successen wereldwijd naar een nieuwe carrière als een van de grondleggers van de symfonische filmmuziek van Hollywood. Een volbloed romanticus, achtereenvolgens verbazing wekkend, bejubeld, verguisd en recentelijk weer op het voetstuk gehesen.
Wie de opera heeft gezien zal vast nieuwsgierig zijn naar de maker; wie haar onverhoopt heeft gemist kan nog tot in februari in andere steden terecht. In Luisterrijk zult u daar warm voor worden gemaakt

10 november 2018: Luusterriek plat
Bobby Rootveld

mensen in klederdrachtDeze luisterrijk gaat over dialectmuziek. Tijdens de lezing laat Bobby Rootveld zijn favoriete dialect-fragmenten horen uit het repertoire van de Muziekbank. Hij vertelt hierbij over de fragmenten en/of over achtergrondverhalen. Veelal gebeurt dit ook vanuit het perspectief/met anekdotes van de autobiografie van Fred Rootveld ‘Dagboek van een Platenbaas.’ Een boek dat enkele jaren geleden verscheen en een inkijk geeft achter de schermen van de Nederlandse muziekindustrie en dialectwereld. Er komen uiteraard fragmenten van Fred Rootveld's platserie voorbij maar daarnaast persoonlijke favorieten van Bobby Rootveld zoals b.v. André Manuel, Jovink & the Voederbietels, De Wierdense Revue, het Li La Lo Cabaret, de rockgroep Plat en de uit Den Haag afkomstige Regahs.
41 Jaar geleden richtten Fred en Angie Rootveld de Twentse dialectgroep Twente Plat op. Daarnaast produceerde Fred Rootveld meer dan 500 lp's en cd's kris kras door Nederland met dialecthumor en dialectmuziek. Bobby Rootveld, hun zoon, is klassiek gitarist en daarnaast al 19 jaar actief in de dialectgroep Twente Plat.

20 oktober 2018: Muziek en de kosmos
Jan Bijkerk

Plaatje van planetenDe Enschedese componist Jan Bijkerk geeft een lezing over muziek en de kosmos. In de lezing komen diverse composities aan bod waarin het begrip kosmos centraal staat; een begrip dat in de filosofie een evolutie heeft doorgemaakt. Jan Bijkerk loopt de verschillende opvattingen over dit begrip na en laat bezoekers kennismaken met muziekstukken die daarbij aansluiten. U zult kunnen luisteren naar muziek uit zowel de barokperiode als uit de 20e eeuw.

22 september 2018: Randy Newman
Hero Zuidema

Foto Randy NewmanIn de Luisterrijklezing zal Hero Zuidema vertellen over en songs laten horen en zien van liedjesschrijver en zanger Randy Newman; de zanger met een ijzersterke steeds herkenbare stijl waarmee hij al vijftig jaar fans aan zich bindt en door veel meer mensen wordt gekend. Een stijl met humor, en dat is al behoorlijk uniek, waarmee hij alles relativeert en vooral zichzelf en de machthebbers. Hij schreef discriminerende teksten tegen discriminatie, schreef liefdevol over het menselijk tekort, over liefde voor sukkels en af en toe hoor je boosheid. Hij schreef veel filmmuziek en won daar ook prijzen mee. Maar het gaat op 22 september vooral over zijn songs.

19 mei 2018: Sergei Rachmaninov
Jasper Slaghuis

foto RachmaninovIn deze Luisterrijklezing zal Jasper Slaghuis laten horen waarom hij juist deze klassieke componist als popkenner zo bewondert. Rachmaninoff was in zijn eigen tijd al een gevierd componist, concertpianist en dirigent. Zijn stukken stonden, in tegenstelling tot die van veel van zijn tijdgenoten, in de traditie van de late Romantiek, en kenmerkten zich door een combinatie van verbluffend ambacht en verfijnde compositie. Niet voor niets staan zijn werken nog steeds op het programma van veel hedendaagse musici en orkesten.

21 april 2018: Leonard Bernstein
Ed Tervooren

foto Leonard BernsteinIn de Luisterrijklezing zal Ed Tervooren de Amerikaanse componist, pianist, dirigent, schrijver, improvisator, charmeur en wildebras Leonard Bernstein bespreken. Bernstein had dit jaar zijn honderdste verjaardag kunnen vieren als hij het wat kalmer aan had gedaan. Hij maakte in de jaren veertig diverse musicals, zoals de West Side Story, die succesvol draaiden op Broadway. In de jaren vijftig dirigeerde hij een keer zo goed als onvoorbereid aan La Scala te Milaan de Medea van Luigi Cherubini met Maria Callas in de hoofdrol. Jarenlang presenteerde hij op televisie een educatief programma over klassieke muziek.
Tijdens de lezing krijgt u een bloemlezing van de vele composities in allerlei genres die Leonard Bernstein heeft achtergelaten.

17 maart 2018: De samenstelling van een symfonieorkest
Walter Fennis

symphony-orchestra2(Deze lezing zal plaatsvinden in het ‘Bieblab’ op de eerste verdieping)
In deze Luisterrijklezing zal Walter Fennis de samenstelling van een symfonieorkest bespreken. Fennis gaat na uit welke groepen en subgroepen een symfonieorkest is samengesteld. Vooral in de 19e eeuw heeft het symfonieorkest aan omvang en ‘kleur’ gewonnen. In deze periode, die in de kunst wel de Romantiek wordt genoemd, zocht men naar middelen om de muziek met meer expressie te kunnen uitvoeren: zo kregen naast bijvoorbeeld de hoofdinstrumenten (fluit en hobo) ook de ‘bij-instrumenten’ (resp. piccolo en althobo) een vaste plaats in het orkest. Tijdens de lezing zullen muziek- en filmfragmenten worden getoond: prima la musica, poi la parola!

17 februari 2018: 100(+1) jaren Thelonious Monk
Theo de Bruijn

Thelonious MonkIn deze lezing maakt u nader kennis met deze op één-na meest gecoverde jazzartiest (na Duke Ellington)! Er worden tijdens de lezing fragmenten van Monk met zijn typerende hoekige stijl gedraaid, net als stukken uitgevoerd door muzikanten als Miles Davis, Paul Motian en Misha Mengelberg.

In 2017 was het 100 jaar geleden dat Thelonius Monk werd geboren; een van de invloedrijkste jazzpianisten én schrijver van beroemde stukken als 'Round Midnight.
Zijn composities worden tot op de dag van vandaag uitgevoerd. Toch is hij bij het grote publiek minder bekend dan andere jazzgrootheden

20 januari 2018: Karlheinz Stockhausen
Jan Bijkerk

StockhausenStockhausen is het enfant terrible van de Duitse componisten van de 20e eeuw. Niettemin is hij ook de meest invloedrijke en meest veelzijdige Duitse componist van de moderne tijd. Componist Jan Bijkerk zal in zijn lezing proberen een portret van deze illustere figuur neer te zetten. Aan bod zullen o.m. komen: Sonatine, Gesang der Jünglinge en Zyklus.

16 december 2017: Music for Hitch
Muziek in de films van Alfred Hitchcock: Rear Window (1954)
Ben Coelman

beeld uit de film Rear windowIn deze luisterrijklezing zal Ben Coelman dieper ingaan op de relatie tussen film en muziek. Het accent ligt daarbij op Hitchcock's film Rear Window (1954).
Alfred Hitchcock is zonder twijfel een van de grootste en meest veelzijdige cineasten van de 20ste eeuw. Zijn carrière strekt zich uit van 1925 tot 1975 en in die lange periode produceerde hij meer dan 50 films. Voor zijn beste films werkte de Britse regisseur samen met een aantal gerenommeerde componisten zoals Franz Waxman, Miklós Rózsa en Bernard Herrmann. De betrekkingen met deze musici verliepen niet altijd even rimpelloos, maar het resultaat was een aantal meesterwerken waarin muziek en beeld een perfecte combinatie vormen. Tijdens de lezing worden muziek- en beeldfragmenten getoond.

18 november 2017: Ella Fitzgerald
Hans ten Brummelhuis

Foto EllaIn deze luisterrijklezing staan we stil bij de imposante carrière van jazzzangeres Ella Fitzgerald. De 100 jaar geleden geboren Fitzgerald (25 april 1917 – 15 juni 1996) is voor de vocale jazz van zeer groot belang geweest. Samen met Billie Holiday en Sarah Vaughan vormde ze de gouden drie. Zij kreeg een speciale bijnaam als de Queen of Jazz.
Vooral de eind vijftiger jaren en begin zestiger jaren springen eruit in de carrière van Ella Fitzgerald. Dit kwam o.a. door haar Songbook albums van bekende Amerikaanse componisten.
Naast deze lezing zal er in de Muziekbank een expositie worden ingericht van de jazzzangeres.

 

zondag 5 november 2017
Luisterrijk Extra: Muziek en de liefdeLove-And-Music-Notes-V-2854074
Jan Bijkerk

Deze lezing vindt twee keer plaats: 13:30–14:30 en 16:00–17:00. Locatie: het ‘Bieblab’ op de 1e etage in de bibliotheek aan de Pijpenstraat.

Tijdens de Culturele Zondag op 5 november a.s. dompelt de Muziekbank Overijssel de bezoeker onder in liefdesmuziek. Componist Jan Bijkerk zal u in zijn Luisterrijklezing laten horen hoe binnen de klassieke muziek diverse soorten liefde als inspiratie kunnen dienen. Denk daarbij niet alleen aan de liefde tussen man en vrouw, maar ook aan de liefde voor het Goddelijke, die voor het vaderland en de liefde voor de mensheid. Deze en andere terreinen waarop componisten hun muziek baseerden zullen in deze lezing aan bod komen.

14 oktober 2017: Beatmuziek
Bobby Rootveld

N.B.: Luisterrijk is deze keer niet in de ‘pijpenla’ maar in het Bieblab op de 1e etage in de bibliotheek.
fred rootveldBobby Rootveld voert het publiek tijdens deze eerste lezing van het seizoen aan de hand van de autobiografie ‘Dagboek van een Platenbaas’ van Fred Rootveld door de geschiedenis van de Nederbeat. Hij zal onder meer fragmenten van de bekende Nederbeatbands uit de omvangrijke collectie van de Muziekbank, fragmenten van Copperfield, de band van Fred Rootveld en wijlen Appie Daalmeijer, en enkele verrassingen live op vinyl laten horen!
Fred Rootveld was in de jaren '60 een tiener die dankzij zijn vader een perskaart in handen kreeg. Dankzij deze perskaart kwam hij zomaar oog in oog met The Who, The Kinks en Frank Zappa. Ook raakte hij bevriend met Hans Vermeulen. Fred Rootveld besloot vervolgens zelf de muziek in te gaan en maakte zo ook als muzikant de jaren '60 en '70 mee. Zijn verhalen zijn opgetekend in zijn autobiografie ‘Dagboek van een Platenbaas’.

In vorige seizoenen kon u luisteren naar:

17 juni 2017: 1967 – Pop is here
Jasper Slaghuis

hoes sgt P.epperDirecte aanleiding voor deze Luisterrijk is het 50-jarig bestaan van één van de belangrijkste popplaten uit de geschiedenis, ‘Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band’ van The Beatles, dat verscheen op 1 juni 1967, maar de hoeveelheid nieuwe en vernieuwende muziek die in 1967 uit is gekomen is nauwelijks te bevatten. Om een voorbeeld te noemen: The Doors, Cream, The Jimi Hendrix Experience, Pink Floyd, The velvet Underground en David Bowie brachten allemaal in 1967 hun debuutalbum uit. Jasper Slaghuis, muzikant, muziekkenner en bedrijfsleider van de Muziekbank Overijssel neemt je mee terug naar de ‘Summer of Love’ en laat zien en horen waarom 1967 het belangrijkste jaar uit de geschiedenis van de popmuziek is.

20 mei 2017: American Songbook
Theo de Bruijn

plaatje great american songbookDe bekendste en meest populaire liedjes uit Broadwaymusicals en Hollywoodfilms uit de eerste helft van de vorige eeuw staan bekend als het American Songbook. Daaronder zitten klassiekers als ‘Night and Day’, ‘Take the A-Train’ en ‘My Funny Valentine’. Populair zijn de liedjes gemaakt door zangers als Frank Sinatra en Ella Fitzgerald. Veel jazzartiesten hebben er hun inspiratie in gevonden. Denk aan Bill Evans, Keith Jarrett maar zeker ook freejazz-voorman John Coltrane. Ook buiten de jazz blijven de liedjes veelvuldig opduiken, bijvoorbeeld bij Iggy Pop, Tom Waits en Willie Nelson. Recent heeft Bob Dylan zijn derde plaat uitgebracht met louter liedjes uit het American Songbook: Triplicate.
In deze Luisterrijk gaat Theo de Bruijn in op waar de onmiskenbare kwaliteit zit van de liedjes. En hij laat horen hoe ze artiesten tot op de dag van vandaag inspireren, van jazz tot rock tot impro.

22 april 2017: Conceptuele muziek
Jan Bijkerk

LigetiEen lezing over conceptuele muziek; muziek die vaak wordt afgedaan als gooi- en smijtmuziek, maar die, als je bekend bent met de idee erachter, het concept, toch vaak meer waardering verdient, en dan ook vaal wel krijgt.
Jan Bijkerk zal in deze lezing hiertoe een poging wagen door u mee te nemen in de gedachtenwereld van de componisten van een aantal geschiedenis makende muziekstukken.
Bekende componisten als Satie, Ligeti, Berio en natuurlijk John Cage zullen de revue passeren.

18 maart 2017: Spiritualiteit in de Jazz
Cor Langen

SandersSpiritualiteit zit als het ware in de jazzmuziek ingebakken. Het is een basis ingrediënt van de jazz. De oorsprong van de muziek ligt in de Afrikaanse polyritmiek. De goden spraken via de trommels. Denk maar aan de Afrikaanse ‘talking drum’. Jazz is soms opzwepende muziek die de zinnen prikkelt, emotioneel, swingend, improviserend en dansbaar, maar er is ook de ingetogen, bijna sacrale muziek. Volgens Will Gilbert is de jazz ‘de volksmuziek der Noord-Amerikaanse neger’: ‘godsdienstige zangen en instrumentele muziek die met elkaar in verband gebracht worden’.
Wat valt er zoal zien en horen? Mahalia Jackson brengt mensen in beweging met een zeer dansbare gospel, Lennie Tristano demonstreert de helende kracht van de jazz, muziek die de aarde overstijgt, Albert Ayler zet de luisteraar op scherp met prikkelende, onverwachte klanken, Jason Maron kiest voor een ingetogen versie van een bekende spiritual en Archie Shepp laat een bluesy gospel horen. Daar blijft het niet bij…
Het hoogtepunt van de bijeenkomst is het optreden van de ‘hoge priester van de jazz’: John Coltrane. Hij werd beïnvloed door de oosterse mystiek en de Afrikaans-orthodoxe kerk. Geniet bijvoorbeeld van de opnames en bezielde klanken uit de ‘Saint John Coltrane Church’ te San Francisco.

18 februari 2017 – Jubileumeditie: Macedonische volksmuziek
Ed Tervooren

10 jaar geleden begon de Muziekbank met de serie Luisterrijk, bedoeld om mensen kennis te laten maken met de muziek die de Muziekbank in haar gigantische collectie heeft. Sindsdien zijn meer dan 100 onderwerpen de revue gepasseerd in deze muzikale lezingenserie, is de belangstelling onder bezoekers gestaag gegroeid, en inmiddels heeft Luisterrijk een vaste plaats verworven in het culturele aanbod van muziekstad Enschede. Om dit te vieren organiseren wij een speciale jubileumeditie waarvoor we ons publiek hebben laten bepalen wat het onderwerp van deze Luisterrijk zal zijn. Bezoekers konden kiezen uit een selectie van de mooiste en meest interessante onderwerpen van de afgelopen 10 jaar, en de meeste stemmen gingen naar Macedonische volksmuziek.

drie muzikantenMacedonië is, met Bulgarije, hét land van de bijzondere asymmetrische maatsoorten, en neemt daarmee een bijzondere plek in binnen de (Europese) Volksmuziek. Maar ook de oriëntaalse melodieën en de exotische instrumenten zijn zeer de moeite waard. Ed Tervooren heeft zelf veldwerk gedaan in Macedoniëë en vertelt erover aan de hand van (eigen gemaakte) geluidsvoorbeelden en dia’'s van zijn reizen. Komt u luisteren naar en genieten van échte volksmuziek, zoals die nu zeldzaam is geworden.

21 januari 2017: Muziek van de revolutie
Ed Tervooren

revolutieTijdens de eerste Luisterrijk van 2017 gaan we terug naar het Rusland van revolutiejaar 1917. Wat voor muziek werd er in die dagen geschreven? En wat waren de gevolgen van die ingrijpende omwenteling voor het muziekleven, het repertoire en voor componisten als Rachmaninov, Strawinsky, Prokofjev, Sjostakowitsj e.a.?

17 december 2016: Muziek: misschien meer noodzaak dan genotsmiddel
Walter Fennis

Fennis stelt de vraag welke betekenis muziek zou kunnen hebben in deze tijden van verwarring. De muziek is een zeer geëigende manier om – aanvankelijk geraakt door de schoonheid – meegevoerd te worden naar (geen beschrijving) een niveau waar de kernkwaliteiten van de muziek overeenkomsten lijken te hebben met die van onze persoonstructuur.
Wanneer daar een herkenning plaatsvindt kan er sprake zijn van ver-maak, kunnen we letterlijk anders worden.

19 november 2016: Lust und Fleiß kann Wege finden – Georg Philipp Telemann
Ben Coelman

TelemannGeorg Philipp Telemann was in zijn eigen tijd samen met Georg Friedrich Händel de bekendste componist van heel Europa. Met de herontdekking van Bach in de negentiende eeuw verbleekte zijn roem en werd hij gezien als een veelschrijver die vooral eenvoudige muziek per strekkende meter had afgeleverd. Tijd voor een rehabilitatie van een componist die niet alleen heel vlijtig was, maar die in zijn lange carrière altijd voorop liep in de muzikale mode. Ben Coelman laat u graag kennismaken met de verrassende veelzijdigheid van Telemann.

Ben Coelman is sinds 1997 verbonden aan de Nederlandse Reisopera te Enschede als manager bureaudramaturgie en educatie. Naast zijn werkzaamheden aldaar is hij ook actief als adviseur op het gebied van klassieke muziek voor theaters. Hij verzorgt verder jaarlijks vele interviews met kunstenaars, voorbeschouwingen, nagesprekken, concertinleidingen en cursussen op het gebied van opera en eigentijds muziektheater voor diverse theaters en uiteenlopende gezelschappen in heel Nederland.

22 oktober 2016: Nederhop: van Drs. P tot De Jeugd Van Tegenwoordig
Bobby Rootveld

Osdorp PosseNederhop is Nederlandstalige hiphop. Deze muziekstijl ontstond door de creativiteit van de Osdorp Posse, een Nederlandstalige hiphopgroep uit Amsterdam Nieuw-West, die als eerste de term Nederhop gebruikte. De Nederhop ontwikkelde zich tot een muziekstijl die niet meer weg te denken is uit Nederland.

Rootveld maakt een muzikale reis door de geschiedenis van de Nederhop: over de ontwikkeling van de raps, de ontwikkeling van de sound en de kwaliteitsverbetering in de productie. Begon Nederhop eind jaren ‘80 met opnames met Amiga-computers op zolderkamertjes, tegenwoordig wordt het in de beste studio's geproduceerd. Tijdens deze lezing krijgt u alle vormen van Nederhop te horen. Let wel op: de teksten kunnen regelmatig ‘explicit lyrics’ in het Nederlands bevatten.
Geluidsfragementen van o.a. Osdorp Posse, Bl3nder, De Jeugd Van Tegenwoordig, Raymzter, Extince, Sores, Opgezwolle, Gers Pardoel, Zwart Licht, Spookrijders enz.

17 september 2016: Roxy Music / The Eurythmics
Hans ten Brummelhuis

Roxy MusicIn de eerste Luisterrijk van dit seizoen al Hans ten Brummelhuis het hebben over Roxy Music en The Eurythmics. Roxy Music werd in 1971 opgericht door Bryan Ferry en Brian Eno, en is in de periode '71–'75 en '79–'83 zeer succesvol geweest met hun muziekstijl die omschreven wordt met de term Art Rock, door hun toevoeging van (beeldende) kunstvormen. Vooral deze tweede periode sluit goed aan op het oeuvre van The Eurythmics, de groep die in 1980 werd opgericht door Annie Lennox en Dave Stewart, en net als Roxy Music gebruik maakte van andere kunstvormen om hun muziek een gezicht te geven. Aandacht dus voor twee bands die het geluid van de eighties hebben helpen vormen.

21 mei 2016: ‘Impro-pop’
Theo de Bruijn

impro-popJazzmuzikanten spelen onnavolgbare solo's over ingewikkelde akkoorden, toch? Minder bekend is dat jazzmuzikanten ook veelvuldig opduiken in popliedjes. Zo maakte David Bowie zijn laatste plaat samen met jazzmuzikanten. In deze Luisterrijk laat Theo de Bruijn naast Bowie veel andere voorbeelden horen, met muziek van onder andere Elvis Costello, Willie Nelson, Joni Mitchell, Tom Waits en Neneh Cherry.

23 april 2016: Het volkslied
Walter Fennis

Een lezing over ‘Het Volkslied’, in de brede betekenis van het woord d.w.z. lied van een volk.
Al gauw denkt men dan natuurlijk aan het Wilhelmus, onze nationale hymne, maar het begrip ‘volk’ is meer dan een historisch gegroeide gemeenschap van erfelijk verwante mensen van min of meer gelijke spraak en zeden. Een volk is óók een samenstelling van bevolkingsgroepen, die elk weer van elkaar onderscheidend zijn in spraak en cultuur, bijvoorbeeld de Twentse bevolking, de Groningers, de Limburgers etc. En ook díe bevolkingsgroepen zijn weer samenstellingen van grote aantallen mensen die ‘gehoord’’ willen worden door hun politieke, godsdienstige of social-maatschappelijke overtuiging.
Zo kent elke genoemde mensengroep zijn eigen muzikale icoon in de vorm van een lied, dat bij elke officiële bijeenkomsten met waardigheid wordt uitgezongen, en waarbij de beleving bij het zingen dikwijls omgekeerd evenredig is met de omvang van het aantal aanwezigen.

20 februari 2016: Pop: muziek, deel van je leven
Rico Pronk

popmuziekWat maakt dat je muziek mooi vindt en dat het een persoonlijke betekenis heeft? Gaat het om de muziek zelf of spelen er ook andere factoren mee? Kunstenaar Rico Pronk gaat in op deze vraag. Samen met het publiek zoekt hij naar antwoorden. Aan de hand van lichtende voorbeelden van hemzelf en van anderen plaatst hij bekende en minder bekende popartiesten in een historisch licht.
Van enkele laat hij ook horen en zien waar deze op dit moment mee bezig zijn.

U kunt als bezoeker actief meedoen aan deze Luisterrijk: Welk nummer in de popmuziek heeft een speciale betekenis voor u? En wat maakt dat juist dit nummer zo bijzonder is? Stuur uw favoriet uiterlijk 13 februari naar ricopronk@zonnet.nl, dan wordt deze behandeld tijdens de lezing.

23 januari 2016: Gevaarlijk spel met de liefde — de opera's van Mozart en Da Ponte
Ben Coelman

operaAan de vooravond van de Franse Revolutie werkten componist Wolfgang Amadeus Mozart en de dichter Lorenzo da Ponte aan een drietal muziekdrama's die de operageschiedenis zouden veranderen. De op het eerste gezicht tamelijk onschuldige zedenkomedies blijken bij nadere bestudering – zowel in woord als in muziek – explosieve stof te bevatten. Mozart en Da Ponte stellen niet alleen de sociale ongelijkheid van hun tijd aan de orde, ze openen eveneens een verhitte discussie over de positie van man en vrouw die tot op de dag van vandaag voortduurt. Daarnaast maken de opera's Le nozze di Figaro, Don Giovanni en Così fan tutte haarfijn duidelijk dat liefde vooral ook een destructieve kracht is, waarmee je maar beter niet kunt spelen…

Over de deze drie zogenaamde Da-Ponte-opera's zal Ben Coelman op zaterdag 23 januari een introductie verzorgen. Tijdens de presentatie laat hij aan de hand van voorbeelden uit de drie genoemde opera's zien wat Mozart en Da Ponte voor ogen stond en waarom hun opera's ons nog steeds zoveel te zeggen hebben.

zo 20 december 2015 (15:00, Stadhuis): Kerstmuziek
Jan Bijkerk

De maand december is vanouds een periode van bezinning, en van feest. De dagen zijn kort, maar beginnen na 21 december weer te lengen, waardoor, na een sombere periode, toch weer het licht aanbreekt. Door de eeuwen heen is er veel muziek geschreven om deze dagen te sieren.

In de muziekkeuze van deze speciale Kersteditie van Luisterrijk, neemt Jan Bijkerk ons mee op een reis met muziek van advent, Kerst en zelfs een beetje Nieuwjaar. Zowel muziek uit Europa en Rusland, als uit Noord- en Zuid-Amerika zal te beluisteren zijn. Daarbij is gezocht naar nu eens niet de al te bekende werken, zoals de Messiah van Händel of het Weihnachtsoratorium van Bach, maar naar minder bekend werk van componisten als Schütz, Rimski-Korsakov en Bartók. Ook exotische muziek zoals die van Ramirez en Barrios Mangore zal aan bod komen.

12 december 2015: Prince
Jasper Slaghuis

princePrince is een muzikaal genie. Hij bespeelt meer dan 40 instrumenten, en zijn stem heeft een bereik van meer dan 5 octaven. Hij bracht tot nu toe 38 albums uit, met een gemiddelde van meer dan één per jaar, en heeft daarnaast nog meer dan 40 albums op de plank liggen. Hij leeft in een zelfgebouwd studiocomplex en weet de vele mysteriën rond zijn persoon in stand te houden door de absolute regie die hij over alles rond het merk Prince voert. Wie is Prince? Wat drijft hem?
Aan de hand van zijn muziek probeert Jasper Slaghuis – bedrijfsleider van de Muziekbank Overijssel en groot Prince-fan – een tipje van de sluier op te lichten die Prince over zich heen getrokken houdt.

14 november 2015: Sibelius en Nielsen
Ed Tervooren

sibeliusDe Muziekbank schenkt elk jaar aandacht aan componisten-jubilarissen. Dit jaar zijn dat o.a. Sibelius, Glazoenov en Nielsen (allen 150 jaar geleden geboren) en Skrjabin (gestorven in 1915). Sibelius, die altijd weer verrast, zal, met geluidsvoorbeelden, centraal staan in de komende lezing. Maar ook de anderen — misschien wat minder bekend — worden niet vergeten.
Opmerkelijk is dat ze tijdgenoten zijn en allemaal uit landen rond de Oostzee komen: Denemarken, Finland en Rusland. Zijn er overeenkomsten?

17 oktober 2015: Swinging Rock-'n-Roll & Rythm and Blues
Hans ten Brummelhuis

Count BasieDe swing is de basis is voor snelle muziek die ook dansbaar is (up tempo). De Rock-'n-Roll is een kindje van de Rhytm and Blues; het was de muziek die de blanke jeugd na de oorlog aansprak en die heeft geleid tot de jeugdcultuur van de nozems. Tijdens de lezing worden diverse lp's gedraaid. Enkele belangrijke artiesten die worden behandeld zijn Count Basie, Louis Jordan Ray Charles en Elvis Presley.

 
 

26 september 2015: Arvo Pärt
Jan Bijkerk

Arvo PärtIn de eerste Luisterrijk-presentatie van dit seizoen zal de componist Jan Bijkerk de muziek van componist Arvo Pärt toelichten en laten horen. Arvo Pärt, die deze maand zijn tachtigste verjaardag viert, wordt door liefhebbers van klassieke muziek vereerd en verguisd. Jan Bijkerk zal de muzikale ontwikkeling van Arvo Pärt uiteenzetten en in het perspectief van de geschiedenis van de Baltische staten plaatsen. U kunt genieten van fragmenten van de composities ‘Spiegel im spiegel’, ‘Tabula Rasa’ en de ‘Johannespassie’.

23 mei 2015: North Sea Jazz 40 jaar!
Theo de Bruijn

Nort Sea Jaz plaatjeNorth Sea Jazz, inmiddels het grootste indoor-jazzfestival ter wereld, bestaat 40 jaar. Een prachtige mijlpaal voor een festival dat nog steeds springlevend is. 120 concerten in 10 zalen geven een actueel beeld van de jazz anno nu inclusief aanverwante stromingen in de pop en wereldmuziek.
Theo de Bruijn neemt je vast mee naar het komende festival. Onmogelijk natuurlijk om alle artiesten te laten horen in een uurtje, maar de volgende artiesten komen zeker voorbij. Te beginnen met artist-in-residence dit jaar Han Bennink die zowel met twee trio's optreedt als met het befaamde ICP Orchestra. Hedendaagse Amerikaanse grootheden als Branford Marsalis en Joshua Redman. Ook nieuwkomers zoals de avontuurlijke pianiste Kris Davis en klarinettist Oran Etkin. Ook aandacht voor oudgedienden als Wayne Shorter en Lee Konitz. Minder bekende grootheden als Brian Blade. En de prachtige bespeler van de oud: Anouar Brahem. En natuurlijk speciale aandacht voor de Nederlandse vertegenwoordigers op het festival zoals Jeroen van Vliet en Reinier Baas, die dit jaar de compositie-opdracht kreeg.

30 april 2015 (i.s.m. BIEB-event): Protestliederen tegen de oorlog
Jan Bijkerk

Protestlied VIetnamIn deze lezing zal de componist Jan Bijkerk met u stil staan bij protestliederen tegen de oorlog. In de 20e eeuw veranderde het oorlog voeren van oorlog tussen vorsten/despoten en tussen legers in oorlogen tussen volken of staten en waarbij de burger meer slachtoffer werd van oorlogsgeweld. Hij zal zich daarom vooral richten op de muziek in verband met de 3 grote oorlogen, door het Westen gevoerd in de 20e eeuw, namelijk de twee wereldoorlogen en de Vietnam oorlog.

18 april 2015: Muziek uit de oorlogsjaren '40–'45
Bobby Rootveld

Tijdens deze luisterrijk hoort u muziek die onlosmakelijk is verbonden met de tweede wereldoorlog. In een muzikale tijdslijn nol_van_wesel_van_johnny_&_jones_omgekomen_in_bergen_belsenbeginnen we geschiedkundig gezien in 1919 en gaan we aan de hand van musici, componisten en liederen door de tijd die voorafging aan de tweede wereldoorlog, de tweede wereldoorlog zelf en de nasleep ervan. Een muzikale tijdreis die laat zien dat er ook in zeer duistere tijden nog heel bijzondere muziek gecomponeerd werd. Denk daarbij niet alleen aan klassieke muziek maar ook aan swing, klezmer, jiddische liederen, schlagers en alles wat er maar mee verbonden is. Van vrolijke tot ontroerende muziek met zelfs muziek die in concentratiekampen gecomponeerd is.

Een deel van het programma zal besteed worden aan het bijzondere verhaal en de bijzondere muziek van Johnny & Jones die in het Westerbork-kamp componeerden en vervolgens zelfs deze nummers over het kamp nog konden opnemen. Hun originele opnamen zullen tijdens de lezing uiteraard ook te horen zijn

21 maart 2015: Die Schöpfung van Joseph Haydn
Walter Fennis

foto HaydnHaydn (1732–1809) componeerde zijn “Schöpfung” tussen 1796 en 1798. “Die Schöpfung” is een oratorium in drie delen.
Er zijn weinig muziekstukken die in de muzikale uitdrukking de tekst zo nauwgezet volgen als dit werk van Haydn. Het eerste deel behandelt de schepping van het licht, de aarde en de hemellichamen, het weer en de planten; het tweede deel verhaalt over de schepping van de dieren en de mens; deel drie plaatst de luisteraar in de paradijselijke omgeving van het Hof van Eden. Adam en Eva danken God voor de wonderbare schepping waarna zij elkaar hun liefde uitspreken.
Dit werk is geschreven voor orkest, koor en vijf solisten: de aartsengelen Gabriël, Uriël en Rafaël, en in het derde deel Adam en Eva.
Walter Fennis geeft in deze ‘luisterrijk’ een toelichting op dit populaire werk waarbij hij fragmenten van een dvd laat zien.

21 februari 2015: Popmuziek uit 1965
Hans ten Brummelhuis

veronicaBij deze lezing is er een expositie van muziek en bijzondere memorabilia uit 1965 in de Muziekbank die direct na de lezing, om 14.30, geopend wordt. In 1965 begon de gouden periode uit de popmuziek (1965-1971).
Heel belangrijk voor 1965 was het populair en noodzakelijk worden voor groepen en artiesten om zelf hun nummers te schrijven. Ook voor Nederland was 1965 een belangrijk jaar. Lang nadat de VS en Engeland een hitlijst hadden van singles begon Veronica met haar top 40 in januari en bovendien begon zowel Nederland 2 (met popprogramma´s) als Hilversum 3. Het meest bijzondere Nederlandse popblad Hitweek begon in september van dat jaar. De Nederlandse beat met de Golden Earring en de Motions kwam voor het eerst naar voren in de hitlijsten. Back to the Sixties dus!

31 januari 2015: John Cage
Jan Bijkerk

john cageIn deze lezing zal Jan Bijkerk niet alleen de werken van John Cage bij u inleiden, Werken zoals die voor de “prepared” piano en het overbekende 4’33”, maar hij zal ook aandacht besteden aan de muzikale denkbeelden die John Cage inspireerden tot zijn veelzijdige en buitenissige werk. Daarnaast komt de plaats aan de orde die John Cage inneemt onder de Amerikaanse “buitenbeentjes”.

13 dec 2014: Shakespeare in de muziek
Ed Tervooren

shakespeareWilliam Shakespeare (1564–1616) wordt gezien als de grootste schrijver die Engeland ooit heeft voortgebracht, niet alleen vanwege de kwaliteit van zijn werken, maar ook vanwege zijn enorme invloed op de Engelse taal. Zijn toneelwerk over tijdloze, universele thema’s wordt tot op de dag van vandaag gebruikt worden voor theaterbewerkingen, opera’s, musicals en films. Ed Tervooren vertelt in zijn lezing over muziek die is geïnspireerd op werken van Shakespeare en laat fragmenten horen.

15 nov 2014: Rameau en Gluck
Ben Coelman

rameau
Er zijn maar weinig mensen die op 50-jarige leeftijd hun debuut maken als operacomponist, meteen de bezem door een ingeslapen theatervorm halen en die vervolgens nog 30 jaar lang toonaangevend zijn. Jean-Philippe Rameau is het gelukt. Dit jaar is 250 jaar geleden dat hij overleed.
Zijn erfenis werd opgepikt door Christoph Willibald Gluckgluck die de zelfde bezem hanteerde in Wenen en na de dood van Rameau door koningin Marie-Antoinette naar Parijs werd gehaald. Gluck werd 300 jaar geleden geboren. Tijd om beide jubilarissen eens in perspectief te plaatsen.

Ben Coelman is sinds 1997 verbonden aan de Nederlandse Reisopera te Enschede. Aanvankelijk als hoofd publiciteit en de laatste jaren als manager bureaudramaturgie en educatie. Naast zijn werkzaamheden bij de Nederlandse Reisopera is hij ook werkzaam als adviseur op het gebied van klassieke muziek voor theaters. Hij verzorgt verder jaarlijks vele interviews met kunstenaars, voorbeschouwingen, nagesprekken, concertinleidingen en cursussen op het gebied van opera en eigentijds muziektheater voor diverse theaters en uiteenlopende gezelschappen in heel Nederland.

18 okt 2014: Monteverdi
Jan Bijkerk

Monteverdi_2Deze “Luisterrijk” staat in het teken van de Italiaans componist Claudio Monteverdi (1567ndash;1643). Deze componist leefde en werkte in de overgangstijd tussen Renaissance (ca. 1500–1630) en Barok (ca. 1650–1720).
In deze periode kwam de opera in Italië tot bloei, wat voor een belangrijk deel aan Monteverdi te danken is. Naast opera‘s schreef Monteverdi ook kerkelijke en andere – wereldlijke – muziek.
Jan Bijkerk zal u meenemen naar de wereld en de muziek van deze, bij het grotere publiek niet zo bekende, maar niettemin zeer belangrijke componist.

20 sep 2014: Willem Wilmink
Frank Deiman

wilminkDeze lezing is in het kader van het Wilminkfestival dat op 19, 20 en 21 september in Enschede plaatsvindt.

Toen Willem Wilmink in 1988 vanuit Amsterdam terugkeerde naar Enschede ging hij samenwerken met Twentse musici. Zo ontstond ook een samenwerking met componist-pianist Frank Deiman. Samen maakten ze grote producties zoals de volksmusical De Pathmosprinses, de kinderopera Meralda en de Nederlandse versie van de Carmina Burana.

In de Luisterrijklezing zal Frank Deiman vertellen over de achtergronden van deze stukken, en hoe ze tot stand kwamen. De lezing zal opgeluisterd worden door muziek, niet alleen op cd maar ook live met medewerking van sopraan, actrice en dirigente Diet Gerritsen. Gerritsen speelde een grote rol in vele Wilmink/Deiman-producties.